Deborah Feldman

Amerykańsko-niemiecka pisarka pochodzenia żydowskiego. Wychowała się w ortodoksyjnej wspólnocie chasydzkiej w Nowym Jorku, którą opuściła w 2006 r. Aktualnie mieszka w stolicy Niemiec, kraju z którego pochodzi rodzina jej matki. Uznanie i rozgłos przyniosło Deborah Feldman Unorthodox. Jak porzuciłam świat ortodoksyjnych Żydów, opowieść o opresji życia w niezwykle tradycyjnej żydowskiej społeczności. Na podstawie książki Netflix nakręcił bijący rekordy popularności serial, który premierę miał w 2020 r. W swojej bibliografii ma jeszcze Deborah Feldman Exodus. Księgę wyjścia, kontynuację debiutanckiej książki, koncentrującą się na procesie nauki funkcjonowania w świecie poza chasydzką społecznością. Na 2021 r. zapowiadana jest premiera pierwszej napisanej po niemiecku powieści pisarki.

Deborah Feldman przyszła na świat w 1986 r. na nowojorskim Brooklynie w ultraortodoksyjnej wspólnocie chasydzkiej. Pierwszą buntowniczką w rodzinie była matka pisarki, która zeswatana jako młoda dziewczyna z lekko upośledzonym intelektualnie mężczyzną uciekła z opresyjnej wspólnoty. Ceną jej wolności było niestety zostawienie w chasydzkim więzieniu córki. Ponieważ ojciec ze względu na swoje ograniczenia umysłowe nie był w stanie objąć opieki nad dzieckiem, dziewczynkę wychowywali przede wszystkim surowi, uratowani z holokaustu, dziadkowie, którzy dbali o jak najdokładniejsze przestrzeganie wszystkich tradycji. Wspólnota posługiwała się wyłącznie jidysz, zabraniając dzieciom nauki angielskiego uznawanego za język nieczysty. Dziewczynki przygotowywane były do roli żony i matki, a ich edukacja miała charakter symboliczny. Aby cokolwiek przeczytać, musiała Deborah Feldman książki ukrywać i potajemnie uczyć się angielskiego. Gdy miała 17 lat zaaranżowano jej małżeństwo, a już jako 19-latka została matką. Narodziny syna okazały się momentem zwrotnym w jej życiu. Zdecydowała, że pragnie dla swojego dziecka innego, lepszego życia niż to, które zapewnić mu może anachroniczna fundamentalistyczna wspólnota religijna.

Deborah Feldman Unorthodx, czyli ucieczka do XXI wieku

Udało jej się uzyskać od męża pozwolenie na udział w kursach biznesowych, które były jedynie przykrywką dla studiowania literatury w Sarah Lawrence College w Bronxville. Wreszcie mogła czytać Deborah Feldman książki i uczestniczyć w normalnym życia. Wkrótce zabrała synka i opuściła męża, raz na zawsze zrywając ze swoimi chasydzkimi korzeniami. Od 2012 r. pisarka nie miała żadnego kontaktu z jakimkolwiek członkiem wspólnoty, w której się urodziła. Mimo wszystko jednak pisarka zawsze podkreśla, że jest dumna ze swojego żydowskiego pochodzenia i nie odcina się od niego, chociaż jej stosunki z przedstawicielami judaistycznej ortodoksji pozostają, co zrozumiałe, mocno napięte. W 2013 r. jej literacki debiut doczekał się jednak tłumaczenia na hebrajski.

Sytuacja zaostrzyła się w 2012 r., kiedy to wydała Deborah Feldman Unorthodox. Jak porzuciłam świat ortodoksyjnych Żydów, autobiograficzną narrację przedstawiającą realia życia w chasydzkiej społeczności. Po tej publikacji autorka spotkała się ze strony Chasydów z zarzutami o kłamstwa i przeinaczanie faktów. Ich zdaniem jej relacja miała być oczerniająca i wprowadzać w błąd, co do ich tradycji i stylu życia, które na stronach książki zostały jednoznacznie przedstawione jako ekstremalnie opresyjne.

Dla Deborah Feldman Unorthodox był początkiem międzynarodowej kariery i rozgłosu, który zintensyfikowała jeszcze nakręcona na podstawie publikacji produkcja Netfliksa. Miniserial Unorthodox, podobnie jak i książka, stał się prawdziwym hitem, bił rekordy popularności w Internecie, został również doceniony wieloma nominacjami i nagrodami, w tym Emmy za reżyserię.

Deborah Feldman i Exodus

Dość ważną datą w życiu pisarki był także rok 2014. Wtedy to w ręce czytelników oddała Deborah Feldman Exodus. Księgę wyjścia, swoją drugą książkę oraz podjęła decyzje o przeprowadzce do Europy. Nie bez obaw wybrała na swój nowy dom Berlin, jednak decyzji tej nie żałuje. W stolicy Niemiec szybko poczuła się u siebie, na co jak przyznaje duży wpływ miało podobieństwo języka niemieckiego do jej ojczystego jidysz. Sukces niemieckich przekładów Unorthodox sprawił, że była w kraju osobą znaną i nie miała problemów z praca ani aklimatyzacją. Szybko zdecydowała się na przyjęcie niemieckiego obywatelstwa i od lat deklaruje, że czuje się Niemką. Prywatnie związana jest z Niemcem, który nie ma pochodzenia żydowskiego i wiedzie całkowicie świeckie życie, tak jak i jej syn, który również mieszka w Niemczech. Szybki postępy w nauce języka pozwolił na rozwój jej literackiej i publicystycznej kariery w Niemczech. W 2017 r., w duecie z wydawcą Christianem Ruzicską, opublikowała nawet Deborah Feldman niemieckojęzyczną rozszerzoną wersję Exodusu zatytułowaną Überbitten. Na 2021 r. zapowiadana jest także premiera pierwszej niemieckojęzycznej powieści Deborah Feldman.